Vrouwenstraatnamen voor Buurtschap Crailo
Namen van vrouwen sterk ondervertegenwoordigd in het straatbeeld
Gemeente Gooise Meren
Als in Nederland een straat naar een persoon wordt vernoemd is dat nog altijd maar in 20 procent van de gevallen een vrouw.
Om daar, althans onze omgeving, wat meer evenwicht in te brengen besloten de gemeenten Gooise Meren, Hilversum en Laren de straten in de nieuwe Buurtschap Crailo te vernoemen naar ‘Bijzondere Gooise vrouwen’. Bij de keuze van deze namen, en het vervolg, was ook de Historische Kring Bussum betrokken.
Dit mooie initiatief werd in eerste instantie helaas slordig uitgewerkt.
Nieuwe woonwijk Crailo
Op dit moment wordt druk gewerkt aan het ontwikkelen van de nieuwe ‘Buurtschap Crailo’. Het voormalig defensieterrein Crailo, gelegen ten zuidwesten van de Rijksweg A1, ligt grotendeels op het grondgebied van Hilversum en voor een kleiner deel in Gooise Meren (Bussum) en in Laren. Het terrein is circa 40 hectare groot. Het omvangrijke project behelst onder meer de bouw van een nieuwe woonwijk met 590 woningen en daarbij behorende nieuwe straten.
Gemiddeld wordt één op de vijf nieuwe straten in Nederland naar een persoon vernoemd.
In bijna 80 procent van de gevallen is die persoon een man. Gooise Meren vormt daarop geen uitzondering.
‘In Bussum hebben straten namen‘
In het boekje ‘In Bussum hebben straten namen…’ uit 1995 wordt een hoofdstuk gewijd aan ‘Vrouwen op straat’. Daarin valt te lezen dat voor 1955 verspreid over heel Bussum 37 vrouwenstraten waren vernoemd naar vrouwen, uit de geschiedenis van het Gooi, het huis van Oranje en het verzet, en verder schrijfsters, musici en godinnen.
In 1955 verzocht de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen (NVvH), afdeling Bussum, het College van Burgemeester en Wethouders in de toekomst een aantal nieuwe straten te noemen naar bekende vrouwen. Zij sloten een lijst met 19 namen bij. Slechts een handjevol van deze namen werd overgenomen. Wat opvalt is dat vrouwen die braken met traditionele rollenpatronen buiten de boord vielen.
Eén vrouw ontsnapte aan die ‘censuur’: Marianne (Goudeket-)Philips was behalve schrijfster tevens een van de eerste vrouwelijke gemeenteraadsleden van Bussum (1919).[1] Over haar is meer te vinden elders op mijn website.
Bussumse vrouwen opnieuw in actie
In de nota Vrouwenemancipatie Bussum uit 1984 werd opnieuw aandacht gevraagd voor straatnaamgeving. Aanbevolen werd bij vernoeming van straten naar personen de voorkeur te geven aan vrouwen boven mannen, zolang er nog sprake was van een onevenredige verdeling. Na die tijd zijn er in Bussum, inmiddels vrijwel volgebouwd, nauwelijks straten bijgekomen.
En toen werd het 2021.
Bijzondere Gooise vrouwen
Zoals gezegd besloten de drie gemeenten die betrokken zijn bij Buurstschap Crailo de straten daar te vernoemen naar ‘Bijzondere Gooise vrouwen’. Straatnamencommissies en erfgoedverenigingen, waaronder de Historische Kring Bussum, werd gevraagd om vrouwen, met toelichting, voor te dragen.
De drie colleges stelden vervolgens een eindlijst met 29 namen samen.
In oktober 2023 werden de inwoners van genoemde gemeenten uitgenodigd om via een speciaal opgetuigde webpagina uit die namen een persoonlijke top 3 te kiezen. Het stemmen werd de deelnemers niet makkelijk gemaakt: er moest een ingewikkelde aanmeldprocedure worden doorlopen, met als gevolg dat nogal wat mensen afhaakten. In het totaal werd er desondanks 1.399 keer gestemd.
Op 5 maart 2024 stelden de drie colleges de definitieve toewijzing van de straatnamen voor Buurtschap Crailo vast. Het werden er twintig. Daarvan zijn zeven namen[2] door de Historische Kring Bussum aangedragen. De andere vrouwen waren woonachtig in Hilversum en Laren.
Geboortenamen verdwenen!
Op de manier waarop een aantal van deze vrouwen zou worden vernoemd, kwam de nodige kritiek. Niet in de laatste plaats van mijzelf. Wat te denken van de ‘Jo van Goghstraat’, en het ‘Els Pereirapad’! Waar waren hun geboortenamen[3] gebleven? Die waren wel degelijk vermeld op de door de Historische Kring Bussum aangeleverde lijst.
De Gooi- en Eemlander plaatste mijn ingezonden brief over deze vreemde gang van zaken.
De Historische Kring Bussum moest de definitieve keuze van de namen uit de media vernemen. Ook de gemeenteraadsleden van Gooise Meren waren door B&W niet in de uiteindelijke uitkomst gekend, al had dat wel gemoeten.
Ik nam contact op met een aantal vrouwelijke gemeenteraadsleden. Raadslid Claudia Weemhoff diende daarop de Motie Vrouwenstraatnamen in.
Rectificatie
Bij de behandeling daarvan op 17 april 2024 werd duidelijk dat slechts twee van de twintig straten van de buurtschap op het grondgebied van Gooise Meren/Bussum liggen: de Jo van Goghstraat en de Jo Muurlingplaats. Dat betekende dat de verantwoordelijk wethouder Hugo Bellaart alleen over een wijziging van deze twee namen zou kunnen beslissen. Na het horen van de argumenten met betrekking tot Jo van Gogh-Bonger werd al tijdens diezelfde raadsvergadering besloten haar vernoeming aan te passen. De ‘plaats’ die vernoemd is naar Jo Muurling-Bruijne[4] kon niet worden aangepast omdat daar al adressen op waren uitgegeven.
Voor een aanpassing van het Els Pereirapad, gelegen in het Hilversumse gedeelte (!) van Crailo, werd verwezen naar de gemeente Hilversum. Op dringend verzoek van de nabestaanden, in samenwerking met ondergetekende, besloot de Hilversumse wethouder op 2 juli 2024 de naam van het fietspad, aan te passen.
In plaats van ‘meisjesnaam’ ben ik overigens groot pleitbezorger van de term ‘geboortenaam’. Men vraagt een man toch ook niet naar zijn ‘jongensnaam’?
Over de ‘a’ van Elsa wordt nog gesteggeld.
Cisca Dresselhuys, 27 jaar lang hoofdredactrice van het feministisch maandblad Opzij, heeft toegezegd indien zo nodig een ludieke actie op touw te zetten om dat voor elkaar te krijgen.
Elders in Nederland
De wijze waarop straten naar vrouwen worden vernoemd, leidt ook elders in Nederland tot discussie. In 2020 besloot men in Utrecht in de Heldinnenbuurt de vrouwen uitsluitend met hun geboortenaam te vernoemen. Vaak echter is de leidraad de naam waaronder een vrouw bekend is geworden.
Bij de schoonzus van Vincent van Gogh was dat Jo van Gogh-Bonger, al trouwde zij na de dood van haar man Theo van Gogh met kunstschilder Johan Cohen Gosschalk.[5]
De eerste vrouwelijke Joodse huisarts was als arts, schrijfster en radiospreekster bekend onder de naam ‘dr. Elsa Pereira-d’Oliveira’. Haar Joods-Portugese geboortenaam Jessurun d’Oliveira heeft bijgedragen aan het feit dat zij de Tweede Wereldoorlog overleefde. Die naam betekende daarmee extra veel voor haar, en uiteraard ook voor haar nabestaanden.
Biny (Grietje Sabine Marianne) Patto trouwde in de oorlog met Jozeph Overste, hertrouwde na zijn overlijden met Tobias Sjouwerman, maar stond als verzetsvrouw bekend als Biny Patto.
BRONNEN
‘In Bussum hebben straten namen…; De Bussumse straatnamen verklaard’. Europese Bibliotheek, 1995.
‘Elsa Pereira-d’Oliveira (1913-1998) deel 1– Haar leven tot aan de bevrijding’, BussumsNieuws 31 mei 2017.
‘Elsa Pereira-d’Oliveira (1913-1998 ) deel 2 – Naoorlogse periode’, BussumsNieuws 7 juni 2017.
Gooi- en Eemlander 20 maart 2024, 25 april 2024 en 7 augustus 2024.[6]
[1] Zie ook het artikel ‘Bussumse vrouwen voor vrouwenkiesrecht’ in dit nummer van Bussums Historisch Tijdschrift.
[2] De namen van de zeven Bussumse vrouwen zijn Tine Cool, Jo van Gogh-Bonger, Cissy van Marxveldt, Biny Patto, Mia van Oostveen, Elsa Pereira-d’Oliveira en Zusters van St. Olav.
[3] Veelal wordt bij vrouwen gesproken over hun ’meisjesnaam’. Maar men vraagt een man toch ook niet naar zijn ‘jongensnaam’?
[4] De Jo Muurlingplaats ligt in het Gooise Meren/Bussumse gedeelte van Crailo. De meeste inwoners van deze gemeente zullen niet eerder van deze Hilversumse verzetsvrouw gehoord hebben.
[5] Zie ook de titel van haar biografie ‘ Alles voor Vincent. Het leven van Jo van Gogh-Bonger’ van Hans Luijten.