Twee Mariënburg-monumentjes in gevaar

TBC-huisje en Lourdesgrot

Vandaag 23 augustus 2025 was ik met Mike Smit, onze Bussumse top-zwerfafvalman, op het terrein van het voormalige klooster Mariënburg.
Mike vulde de afgelopen twee dagen acht grote vuilniszakken met blikjes, flesjes, de zitting van een barkruk, bijna nieuwe Adidas gymschoenen, een Feyenoord-trofee, drie fietsen, een startpistool, auto- en fietsbanden en zo meer.

TBC-huisje van Vroom

We liepen naar de tuin achter de Kloosterweg. Op de plek waar ooit een mooi beeld had gestaan, had Mike nu een deel van de vuilniszakken verzameld.
Ik schrok behoorlijk bij het zien van het TBC-huisje iets verderop, dat in erbarmelijke staat verkeert. In 2014 zag het er nog keurig uit, omgetoverd tot theehuisje met stoeltjes en een tafeltje. En ook vier jaar later zag het er nog een stuk beter uit. De woongroep, die antikraak in Mariënburg woonde, had er een hangmat in opgehangen.

Dit TBC-huisje kent een bijzondere geschiedenis.
Het stond aanvankelijk in de tuin van de familie H.J. Vroom aan de Brinklaan in Bussum. Hendrikus Josephus Dreesmann was een neef van Willem Vroom, een van de oprichters van Vroom & Dreesmann. Ook Hendrik was werkzaam binnen het concern. Een van hun zoons kreeg TBC en voor hem lieten zij dit huisje bouwen. Toen het niet meer nodig was, schonk de familie het aan het klooster.

Er moeten mijns inziens deuren in gezeten hebben. Toen Ed van ’t Klooster in 1987 bij het klooster kwam werken, zaten die er niet meer. Wel herinnert hij zich nog goed dat er in het huisje prachtig dun glas versierd met blaadjes zat. Jaren later, op een Koninginnedag, sloegen onverlaten deze mooie ruiten en de sponningen eruit. Ook de schuur moest het ongelden.

En dan de ‘Lourdesgrot’, een paar meter van het TBC-huisje verwijderd. Bijna geheel overwoekerd door klimop.

Lourdesgrot

Tien jaar geleden schreef ik een hoofdstukje in ‘Zicht op Mariënburg’ over de ontstaansgeschiedenis van de ‘Lourdesgrotten van Mariënburg’. (En ook over die van het Majella Ziekenhuis.)

Waarschijnlijk is al kort na de komst van de zusters van de Congregatie van Onze Lieve Vrouw van Amersfoort naar Bussum, in 1881, achterin de tuin van Mariënburg een Lourdesgrot gebouwd. (De oudste foto van deze grot dateert van 1905.) Naar voorbeeld van de Franse Lourdesgrot.
Het was een waardevolle bezinningsplek, waar de zusters in alle rust konden bidden en mediteren. Ook trokken er regelmatig processies langs. Oudere Bussumers herinneren zich dat nog goed.

In 1997 werd de tuin grondig gerenoveerd. Tot groot verdriet van de zusters verdwenen de fruitbomen en -struiken. Het TBC-huisje werd van vlakbij de ingang van de keuken verder naar achteren geplaatst.
De oude Lourdesgrot was overigens al veel eerder weggehaald. Dat de oorspronkelijke grot zou zijn opgeofferd omdat de Kloosterweg werd aangelegd, berust op een misverstand. 

Bernadette en Maria

In 2006 werd het klooster Maria ad Fontes in Ootmarsum gesloten. Dit klooster was, net als Mariënburg destijds, eigendom van de Congregatie van de Zusters van Onze Lieve Vrouwe van Amersfoort.
Zuster Norbertina en zuster Geertruda maakten zich er hard voor dat het Maria- en het Bernadettebeeld vanuit Ootmarsum met hen mee zouden verhuizen naar Bussum.

Gerard Bult, toenmalig directeur van Maria ad Fontes en van Mariënburg, gaf Ed van ’t Klooster in 2008 vervolgens opdracht om deze beelden een plek te geven in een nieuw te bouwen ‘Lourdesgrot’.
Tot de zusters in 2015 Mariënburg verlieten werd dit grotje door hun bezocht.

Bernadette, waar zijt gij gebleven?!

Over beeldje van Bernadette zijn twee bijzondere verhalen te vertellen.
Jaren geleden ontvreemden baldadige jongeren ’s nachts de arme Bernadette uit de tuin van Mariënburg. Ze werd de volgende dag zwaar beschadigd teruggevonden in de fontein op het Julianaplein. Ed zag kans zag om haar weer te repareren.

Het was de bedoeling geweest dat het Maria- en het Bernadettebeeld met het sluiten van klooster Mariënburg wederom met de zusters mee zouden verhuizen, nu naar Amersfoort.
Tijdens de verhuizing werden het Maria- en het Bernadettebeeld alvast naar de aula gebracht. Via het ketelhuis wisten indringers naar binnen te komen. En wat namen ze mee? Bernadette! Het Mariabeeld was waarschijnlijk te zwaar om te stelen. Bernadette is tot op heden niet teruggevonden.

Twee voor twaalf

Slokker Vastgoed werkt samen met de gemeente aan plannen voor herontwikkeling van de locatie van het voormalige kloosterterrein. Beide partijen onderkennen het belang om zorgvuldig om te gaan met de monumentale waarden en de historische betekenis van deze bijzondere plek in Bussum. Ze zijn, aldus een recent verschenen artikel in GooiseMerenNieuws, in gesprek over ‘hoe de monumentale objecten, zoals het TBC-huisje (en de Lourdegrot?), ingepast kunnen worden in de openbare ruimte’.

Wanneer deze plannen concreet zullen worden is de grote vraag.
Als op korte termijn aan deze ‘monumentale’ objecten geen noodzakelijke zorg, lees onderhoud, wordt verleend zal er van deze monumentjes weinig oorspronkelijks meer over blijven. Denk bijvoorbeeld aan ‘het torentje van de Majella’ en ‘De Suikertaart’…

Margreet de Broekert
Bussum, 23 augustus 2025

Naschrift

Klooster Mariënburg zit ergens in mijn hart.
Mijn alterego, en dat is geen blasfemie (wat mij wel eens verweten is), is Zuster Margaretha.
In die hoedanigheid heb ik mij vele jaren ingezet voor een ludieke actiegroep voor mensen met een beperking. Elders op mijn website leg ik uit hoe dat gekomen is. ‘Zuster Margaretha stelt zich voor‘.

Gedenkwaardige plek

Ook voor de Historische Kring Bussum neemt het klooster een bijzondere plek in.
Niet alleen is er veel over de geschiedenis verhaald door medewerkers van de Kring, er zit ook een grote hoeveelheid foto’s van het klooster en het kloosterleven in hun digitale archief.
In het afscheidsboek ‘Zicht op Mariënburg’, een geschenk aan de zusters die in 2015 tot hun grote verdriet moesten verhuizen naar Amersfoort, zitten vooral veel bijdragen van medewerkers van de Historische Kring Bussum.
Zelf mocht ik dus een hoofdstuk aanleveren over de Lourdesgrotten, deed ik het redigeer- en correctiewerk en stelde de Verklarende Woordenlijst samen.

In dit boek staat een foto waarop de bovenlijst het het TBC-huisje te zien is, het komt net boven de heg uit. Helaas heb ik nog geen foto kunnen vinden van het huisje in geheel originele staat.

Wie helpt?

In 2018 kregen wij toestemming van de Congregatie om, in de tuin en de voormalige kapel, onze Open Momumentendag te houden. Ik trad nog kort op als Zuster Margaretha. Onvergetelijk.
In 2023 stelde men de kapel van het klooster open voor de prachtige tentoonstelling ‘Bussum 100 jaar geleden’. Het aantal bezoekers overtrof elke verwachting. Dat zal, los van de unieke expositie, ook door de locatie geweest zijn.

Reden temeer om ons hard te maken voor het behoud van de Lourdesgrot en het TBC-huisje, toch?!