PHINE KITS VAN HEIJNINGEN, haar moeder en haar zus
Slachtoffers van het bombardement op de Euterpestraat in Amsterdam d.d. 26 november 1944
JEUGD
Adolphine Marie Louise, roepnaam Phine, was op 17 februari 1918 geboren in Valburg. Ze had twee zusjes en een broer. Haar vader Arent Kits van Heijningen was psychiater.
Het gezin verhuisde naar Amsterdam.
Phine ging Biologie studeren aan de UVA, en sloot zich in 1939 aan het AVSV-dispuut bij GEMMA. (Meer over dit dispuut is elders op mijn website te vinden.)
GEMMA was in dat jaar opgericht door Hannie Schaft en een paar andere studenten. In archiefstukken is te lezen dat zij door de bestaande disputen ‘te saai’ werden bevonden. Daarop besloten de dames een eigen dispuut op te richten.
Phine was van 1942 tot 1943 quaestrix.
In het fotoalbum van GEMMA had ik gelezen dat Phine op 26 november 1944 was gedood bij het bombardement op de Euterpestraat in Amsterdam (na de oorlog omgedoopt tot de Gerrit van der Veenstraat).
Niet eerder had ik van dit bombardement gehoord.
Op het verkeerde moment op de verkeerde plek
Het heeft maanden geduurd voordat ik ontdekte wat er precies met Phine was gebeurd.
Aanvankelijk dacht ik dat het ouderlijk huis van dispuutgenoot Sonja Frenk in de Euterpestraat 22 misschien een dispuutshuis was en dat Phine daar was omgekomen.
(Mede door de beperkende maatregelen die de joodse Sonja werden opgelegd, ging Hannie in het verzet. Sonja zat een tijdje ondergedoken bij de ouders van Hannie in Haarlem. Zij overleefde de oorlog niet. Op 23 november 1943 werd zij vermoord in concentratiekamp Auschwitz.)
Toen ik een keer in de buurt was van wat nu de Gerrit van der Veenstraat heet, ben ik dat huis gaan opzoeken. Maar het was duidelijk dat dat geen bomschade had opgelopen. De bewoonster die mij binnenliet beaamde dat.
ROUWADVERTENTIE
En toen vond ik in Delpher, het fantastische digitale archief van de Koninklijke Bibliotheek, tot mijn verbijstering de overlijdensadvertentie van Phine’s moeder. Jonkvrouwe Adrienne Jacqueline Marie Boreel de Mauregnault.
Maar niet alleen haar naam, ook die van haar twee dochters Phine en Johanna stonden daarbij.
‘Ons ontvallen bij een noodlottig ongeval op 26 november 1944’.
De datum van dat ‘ongeval’ was exact de datum van het bombardement in de Euterpestraat.
Op zondag 26 november 1944 werd het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst in die straat door de R.A.F. gebombardeerd.
De meeste bommen die door 36 Typhoon jachtbommenwerpers werden uitgeworpen misten doel. Het SD kantoor raakte alleen nogal beschadigd.
Onder de slachtoffers bevonden zich slechts vier SD-ers, en naar schatting 54 tot 65 onschuldige burgers. Eigenlijk een zinloze actie, die vanwege de bedenkelijk rol van Prins Bernhard lang onder de pet is gehouden.
In omliggende straten werden zeker dertig woonhuizen zwaar beschadigd en sommigen zelfs met de grond gelijk gemaakt. Maar niet in de Michelangelostraat waar Phine met haar moeder en zussen woonden, op nummer 105-I.
LIJST RODE KRUIS
De rouwadvertentie was pas ongeveer een maand na deze ramp in de krant geplaatst.Ik had al vernomen dat een aantal slachtoffers niet tot nauwelijks was te identificeren. Bij het Nationaal Archief vroeg ik de namenlijst met de slachtoffers op, die destijds door het Rode Kruis was opgesteld. Alleen Johanna’s naam stond daarbij.
Verder een aantal onbekende vrouwen, de nummers 36 tot 39.
In de loop van die maand zijn Phine en haar moeder blijkbaar toch geïdentificeerd. Johanna was kort na het bombardement bezweken aan haar zware verwondingen.
Uit de advertentie maakte ik bovendien op dat Phine hoogstwaarschijnlijk verloofd was geweest met D.A. Hooijer. Hij had ongeveer haar leeftijd en had in Delft gestudeerd en werd later een bekende wetenschapper.
Wat ook opviel in de rouwadvertentie was de vermelding: ‘Duitsland, dr. A. Kits van Heijningen.’
Het lot van de vader van Phine
Via een oproep op Facebook kwam ik in contact met familieleden in Nederland en in Amerika.
Over wat er precies gebeurd was op die 26ste november werd na de oorlog niet door Phine’s zus Jeanne, en haar broer Arent niet gesproken. Zij waren de enige overlevenden van het gezin.
Slechts één keer heeft Arent, hij woonde toen al langere tijd in Amerika, in een interview iets gezegd over de verschrikkingen. Zijn kinderen zijn daar pas veel later achter gekomen.
Fragment uit het interview:
‘Hun vader was in 1943 verraden door een Joodse patiënte.
De Nazi’s hadden haar dochter opgepakt en beloofde deze vrouw dat zij haar dochter zouden vrijlaten als zij zou vertellen wie joden hielp te ontsnappen. Zij vertelde over haar psychiater, Arent Kits van Heijningen. Hij zou aan de wieg hebben gestaan van het ondergrondse netwerk dat joden hielp te ontsnappen naar Spanje.
Arent werd opgepakt en naar concentratiekamp Bergen Belsen gedeporteerd. De vrouw, die hem in wanhoop had verraden, werd alsnog met haar dochter gedeporteerd en vermoord.
In Bergen Belsen heeft Arent moeten vernemen dat zijn vrouw en twee dochters waren omgekomen. Ze waren in de buurt, op bezoek bij vrienden. Dat huis werd geraakt en vloog in brand. ‘
Op 15 april 1945, elf dagen na de bevrijding van concentratiekamp Bergen Belsen, overleed Arent Kits van Heijningen.
PLAQUETTE GERRIT VAN DER VEEN COLLEGE
Aan de muur van het Gerrit van der Veen College hangt een herdenkingsplaquette ter nagedachtenis aan alle onschuldige slachtoffers, die bij het bombardement in de Euterpestraat zijn omgekomen.
De geallieerden hadden Prins Bernhard gewaarschuwd om het SD-hoofdkantoor niet te bombarderen omdat de kans dat er burgerslachtoffers bij zouden vallen te groot was. Maar de Prins zette toch door…
